Nội dung chính
Quản trị nhân sự trong khủng hoảng không chỉ là câu chuyện về vận hành, mà là cuộc chiến sinh tồn khi doanh nghiệp và người lao động phải thích nghi với những biến động khốc liệt nhất.
Hãy tưởng tượng một buổi sáng làm việc bình thường bị xé toạc bởi tiếng nổ lớn, cửa kính vỡ vụn và bụi mờ bao phủ. Đó là thực tế của Zahra, một nhân viên ngân hàng nhà nước tại Tehran. Sau cú sốc tâm lý, cô không có nhiều thời gian để hồi phục mà phải ngay lập tức quay lại bàn làm việc. Tại sao? Vì trong bối cảnh xung đột, rủi ro tấn công mạng tăng vọt, đòi hỏi các hệ thống tài chính phải được giám sát 24/7 để tránh sụp đổ dây chuyền.
Từ Tehran, Beirut đến Tel Aviv hay Dubai, một thế hệ lao động mới đang hình thành: những người biết cách làm việc dưới làn đạn. Sự thích nghi này không đồng nhất mà phân hóa sâu sắc theo vị trí địa lý, quốc tịch và đặc thù nghề nghiệp, vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về khả năng chịu đựng của con người trước khủng hoảng.
Sự trỗi dậy của “Bình thường mới” trong vùng xung đột
Khi an ninh trở thành xa xỉ phẩm, mô hình làm việc từ xa (Work From Home – WFH) không còn là một lựa chọn linh hoạt mà trở thành mệnh lệnh sinh tồn. Tuy nhiên, khác với thời đại dịch COVID-19, WFH trong chiến sự mang một tâm thế căng thẳng và khẩn cấp hơn nhiều.
Phản ứng nhanh tại các trung tâm công nghệ và tài chính
Tại Israel, nơi hầm trú ẩn là một phần của kiến trúc đô thị, giới văn phòng đã rèn luyện được khả năng phản xạ cực nhanh. Schmuel Chafetz, một nhà đầu tư mạo hiểm tại Tel Aviv, cho biết các hoạt động kinh doanh vẫn diễn ra gần như bình thường dù nhân sự phải di chuyển vào hầm trú ẩn trong chớp mắt. Các thương vụ đầu tư vẫn được chốt, nhưng mọi cuộc gặp trực tiếp đều bị hủy bỏ để nhường chỗ cho Zoom và Google Meet.
Tại Dubai, Trung tâm Tài chính Quốc tế (DIFC) vốn sầm uất nay trở nên yên ắng lạ thường. Phần lớn nhân sự cấp cao của các quỹ phòng hộ và ngân hàng toàn cầu đã chọn cách làm việc từ xa hoặc rời khỏi thành phố để đảm bảo an toàn.
Chiến lược linh hoạt của các tập đoàn đa quốc gia
Các ông lớn không đứng ngoài cuộc. Meituan đã yêu cầu toàn bộ nhân viên tại UAE, Qatar, Ả Rập Xê Út, Kuwait và Bahrain làm việc tại nhà. Trong khi đó, Wynn Resorts thực hiện một chính sách nhân văn hơn: cho phép nhân viên làm việc từ một quốc gia khác nếu có khuyến cáo sơ tán từ đại sứ quán, thậm chí hỗ trợ chi phí chỗ ở.
Bài toán dòng tiền và rào cản pháp lý xuyên biên giới
Chiến sự không chỉ đe dọa tính mạng mà còn bóp nghẹt dòng tiền của doanh nghiệp. Tại Beirut, nhiều startup như ModularCX đang đứng trước bờ vực kiệt quệ khi đối tác ngừng thanh toán hóa đơn, buộc họ phải cân nhắc cắt giảm lương nhân viên.
Ngược lại, trong phân khúc tài chính cao cấp, một cuộc chiến “giữ chân nhân tài” bằng tiền mặt đã diễn ra. Ghi nhận tại Dubai, một công ty hàng hóa đã thưởng nóng 20.000 USD cho mỗi nhân viên bám trụ lại làm việc. Đây là một chiến thuật quản trị rủi ro nhân sự điển hình khi chi phí thay thế một chuyên gia trong thời chiến cao hơn nhiều so với khoản thưởng.
Rắc rối từ “Cư dân thuế” và Luật di trú
Một vấn đề hóc búa mà các chuyên gia HR đang đối mặt là tuân thủ pháp lý (compliance). Khi nhân viên làm việc từ xa ở nước ngoài quá lâu, họ vô tình vi phạm luật di trú hoặc làm thay đổi trạng thái cư dân thuế. Nhiều chuyên gia ngân hàng chấp nhận tự bỏ tiền túi bay về Dubai, coi đó là chuyến đi cá nhân để duy trì vị thế cư dân thuế, tránh việc phải nộp thuế thu nhập cao tại các quốc gia như Anh.
Nghịch lý của sự linh hoạt: Những người không thể “rời đi”
Sự linh hoạt của giới tinh hoa tài chính là một đặc quyền. Đối với lao động thiết yếu, làm việc chính là cách duy nhất để tồn tại.
- Tại Iran: Nhân viên siêu thị, lò mổ, tiệm bánh vẫn phải làm việc toàn thời gian để ngăn chặn khủng hoảng lương thực. Bữa trưa của họ thường là những phút ngắn ngủi trong xe hơi đỗ ven đường để kịp thời di chuyển nếu có biến cố.
- Tại Lebanon: Nông dân miền Nam vẫn ra đồng bất chấp nguy hiểm. Một chi tiết xót xa là họ phải che phủ hàng hóa tại chợ để đánh lừa các thiết bị bay không người lái (drone), khiến chúng nhận diện đó chỉ là những buồng chuối thay vì hoạt động tập trung của con người.
Hiệu ứng Domino: Khi xung đột địa phương làm thay đổi thói quen toàn cầu
Xung đột tại Trung Đông không chỉ gói gọn trong khu vực mà tạo ra làn sóng chấn động kinh tế toàn cầu. Lo ngại về giá năng lượng leo thang buộc các chính phủ xa xôi phải thay đổi chính sách lao động để tiết kiệm nhiên liệu:
- Ai Cập: Cân nhắc áp dụng WFH 1-2 ngày/tuần và yêu cầu hàng quán đóng cửa sớm.
- Sri Lanka: Chính thức áp dụng tuần làm việc 4 ngày để giảm thiểu tiêu thụ xăng dầu.
Góc nhìn chuyên gia: Trong quản trị khủng hoảng, yếu tố then chốt không phải là cố gắng duy trì trạng thái cũ, mà là khả năng “tái định nghĩa sự bình thường”. Doanh nghiệp thành công là những đơn vị biết kết hợp giữa sự linh hoạt về vận hành (WFH) với sự hỗ trợ tâm lý và tài chính kịp thời cho nhân sự.
Liệu mô hình làm việc linh hoạt trong khủng hoảng này sẽ trở thành tiêu chuẩn mới cho các doanh nghiệp toàn cầu trong tương lai? Bạn nghĩ sao về việc đánh đổi rủi ro để duy trì sinh kế trong những tình huống ngặt nghèo như trên? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận!
