Nội dung chính
Việc đánh giá hiệu quả công trình trọng điểm không chỉ nằm ở quy mô xây dựng mà còn ở khả năng tạo ra xung lực phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường bền vững.
Trong chiến lược phát triển dài hạn, đặc biệt là tầm nhìn 100 năm của quốc gia, hệ thống hạ tầng giao thông đóng vai trò như những “mạch máu” huyết mạch. Một tuyến đường hay một cây cầu không đơn thuần là khối bê tông cốt thép, mà là chất xúc tác trực tiếp làm thay đổi diện mạo kinh tế – xã hội của toàn vùng. Tuy nhiên, làm sao để đo lường chính xác giá trị thực chất của những công trình “mở đường” này lại là một bài toán hóc búa đối với các nhà quản lý.
“Kiềng ba chân” trong tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án
Theo chuyên gia Trần Chủng, nguyên Cục trưởng Cục Giám định nhà nước các công trình xây dựng, để định vị chính xác giá trị của một công trình giao thông, chúng ta cần áp dụng bộ tiêu chí đánh giá đa chiều, tránh cái nhìn phiến diện chỉ tập trung vào tiến độ hoàn thành.
- Hiệu quả kinh tế trực tiếp: Đây là thước đo dễ thấy nhất. Một tuyến cao tốc đạt chuẩn không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn giảm chi phí logistics, từ đó kích thích giao thương và thúc đẩy tăng trưởng GDP cho các địa phương mà dự án đi qua.
- Giá trị xã hội và cộng đồng: Công trình phải đảm bảo tính công bằng trong thụ hưởng. Ý nghĩa thực sự nằm ở việc tạo ra cơ hội sinh kế bền vững, mở ra hướng phát triển mới cho người dân vùng sâu, vùng xa, xóa bỏ rào cản chia cắt địa lý.
- Sự hài hòa với môi trường: Đây là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững. Tư duy xây dựng hiện đại phải là “qua thung lũng làm cầu, qua núi làm hầm”. Việc can thiệp tối thiểu vào cấu trúc tự nhiên giúp bảo tồn hệ sinh thái, tránh những thảm họa thiên tai trong tương lai.
Quản trị vòng đời: Từ tư duy “sinh” đến chiến lược “dưỡng”
Một sai lầm phổ biến trong quản lý dự án là coi việc nghiệm thu, bàn giao là điểm kết thúc. Thực tế, chất lượng công trình chỉ được khẳng định qua thời gian vận hành. Một công trình thực sự chất lượng phải hội tụ hai yếu tố:
Đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe
Đối với đường bộ cao tốc, sự an toàn và êm thuận là ưu tiên hàng đầu để phương tiện vận hành ổn định ở tốc độ 80 – 120 km/h. Bên cạnh đó, các tiện ích đi kèm như trạm dừng nghỉ (mật độ trung bình 60km/trạm) hay hệ thống cây xanh cảnh quan không chỉ là điểm nhấn mà là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo an toàn giao thông.
Chiến lược bảo trì và vận hành
Nếu giai đoạn khảo sát, thiết kế, thi công là quá trình “sinh” thì công tác điều tiết, duy tu, bảo dưỡng chính là quá trình “dưỡng”. Nếu thiếu đi sự quan tâm đúng mức cho khâu vận hành, mọi nỗ lực đầu tư ban đầu sẽ nhanh chóng bị xói mòn, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.
Giải pháp chống “bẫy” hồ sơ năng lực và thắt chặt quản trị
Thực trạng nhiều nhà thầu có hồ sơ “đẹp” nhưng năng lực thực thi yếu kém là một rủi ro lớn cho các dự án trọng điểm. Để giải quyết vấn đề này, cần một cơ chế sàng lọc và giám sát nghiêm ngặt:
- Ưu tiên năng lực thực chứng: Thay vì nhìn vào những con số trên giấy, hãy đánh giá dựa trên các công trình thực tế họ đã hoàn thành, uy tín trong quản trị và khả năng tối ưu hóa giải pháp kỹ thuật.
- Giám sát hậu đấu thầu: Đây là chốt chặn quan trọng nhất. Chủ đầu tư và tư vấn giám sát cần kiểm tra thực tế nhân sự và thiết bị tại hiện trường. Nếu phát hiện nhà thầu “treo đầu dê bán thịt chó”, không đáp ứng đúng cam kết trong hồ sơ dự thầu, cần kiên quyết hủy kết quả đấu thầu để chọn đơn vị thay thế.
Bệ đỡ chính sách để thu hút những “cái đầu” dám dấn thân
Những công trình mang tính đột phá thường đi kèm với công nghệ mới và rủi ro cao. Để thu hút những nhà đầu tư có tâm và có tầm, Nhà nước cần tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và cởi mở.
Việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” chính sách không thể thực hiện một cách áp đặt mà cần sự phản biện từ chính những người trong cuộc: chuyên gia, nhà thầu và nhà đầu tư. Một cơ chế chính sách cầu thị, sẵn sàng điều chỉnh theo thực tiễn sẽ tạo niềm tin vững chắc, khuyến khích các doanh nghiệp chuyên nghiệp cùng đồng hành xây dựng những công trình vĩ đại cho quốc gia.
Insight chuyên gia: Hạ tầng không chỉ là giao thông, mà là nền tảng của niềm tin. Khi một công trình được xây dựng bằng sự tử tế trong thiết kế và nghiêm túc trong quản lý, nó sẽ trở thành di sản phát triển cho nhiều thế hệ mai sau.
Theo bạn, tiêu chí nào là quan trọng nhất khi đánh giá một công trình hạ tầng tại Việt Nam hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.
