Các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã phát hiện ra một “mật mã” địa chất ẩn sau mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới tại khu vực Bạch Vân Ngao Bác, Nội Mông Cổ. Phát hiện này không chỉ làm ngạc nhiên giới khoa học mà còn có thể thay đổi cách tiếp cận tài nguyên chiến lược này trong thế kỷ 21.

Đất hiếm, được xem là “vàng công nghiệp” và “vàng chiến lược” của thời đại mới, đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất pin xe điện, tuabin gió, chip bán dẫn và hệ thống vũ khí tối tân. Mỏ đất hiếm Bạch Vân Ngao Bác, chiếm tới 90% trữ lượng của Trung Quốc và gần 40% trữ lượng toàn cầu, đã trở thành tâm điểm chú ý của toàn cầu.

Câu chuyện về mỏ đất hiếm này bắt đầu từ năm 1927, khi một giảng viên trẻ tuổi của Đại học Bắc Kinh, Đinh Đạo Hành, đã phát hiện ra một dãy núi đá màu đen ánh kim trên thảo nguyên rộng lớn. Giáo sư Hà Tác Lâm, chuyên gia thạch học của Đại học Bắc Kinh, đã xác định các mẫu đá tại đây chứa hàm lượng đất hiếm cực cao. Kể từ đó, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào hệ sinh thái khai thác, tinh luyện và ứng dụng đất hiếm.

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Advances đã phát hiện ra rằng phần lớn tài nguyên đất hiếm ở Bạch Vân Ngao Bác không hình thành cách đây 1,3 tỷ năm như giả định lâu nay, mà đến từ một đợt hoạt động magma cách đây chỉ 430 triệu năm. Phát hiện này mở ra hướng thăm dò mới cho ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu và có thể giúp các quốc gia khác tìm kiếm các mỏ đất hiếm quy mô lớn.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là công nghệ tách chiết, vốn là bí quyết mà chỉ Trung Quốc làm chủ trên quy mô công nghiệp. Việc Bắc Kinh nắm quyền kiểm soát phần lớn đất hiếm thế giới khiến nhiều nước phát triển phải tái cơ cấu chuỗi cung ứng, tìm nguồn thay thế và đầu tư khai thác trong nước. Đất hiếm không còn là vấn đề kỹ thuật mà là lợi ích chiến lược sống còn trong bối cảnh xung đột thương mại, cạnh tranh công nghệ và cuộc đua năng lượng xanh đang leo thang.

Trong bối cảnh hiện nay, việc Trung Quốc kiểm soát phần lớn đất hiếm thế giới đã đặt ra thách thức lớn cho các quốc gia khác. Việc tìm kiếm nguồn cung ứng thay thế và đầu tư vào công nghệ khai thác, tinh luyện đất hiếm đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều nước. Cuộc đua giành quyền kiểm soát tài nguyên chiến lược này sẽ tiếp tục diễn ra trong thời gian tới.

Chính phủ Hoa Kỳ đang tích cực triển khai chiến lược nhằm tái thiết và phát triển ngành công nghiệp nam châm đất hiếm trong nước. Mục tiêu chính của chiến lược này là giảm thiểu sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia hiện đang chiếm hơn 90% sản lượng nam châm đất hiếm toàn cầu.

Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã thực hiện một bước đi quan trọng bằng cách đầu tư hàng trăm triệu USD vào MP Materials, một công ty đang nỗ lực sản xuất nam châm đất hiếm. Khoản đầu tư này dự kiến sẽ giúp MP Materials tăng đáng kể sản lượng nam châm từ 1.000 tấn lên 10.000 tấn hàng năm. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm tăng cường năng lực sản xuất nam châm đất hiếm của Mỹ, giúp nước này dần giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Chính phủ Hoa Kỳ không chỉ dừng lại ở việc đầu tư tài chính. Họ cũng đã thiết lập mức giá sàn cho khoáng sản đất hiếm của MP Materials và cam kết mua nam châm từ công ty này. Việc đảm bảo một thị trường ổn định cho sản phẩm của MP Materials giúp công ty có thể yên tâm đầu tư vào sản xuất và nghiên cứu, phát triển.

Không chỉ Bộ Quốc phòng, các công ty lớn trong ngành công nghiệp ô tô như General Motors cũng đã ký hợp đồng với MP Materials để nhận nam châm vào cuối năm nay. Sự tham gia của các công ty lớn như General Motors cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của ngành công nghiệp tư nhân đối với việc phát triển nguồn cung ứng nam châm đất hiếm nội địa.

Những nỗ lực này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc tái thiết ngành công nghiệp đất hiếm nội địa của Mỹ. Tuy nhiên, chiến lược này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí sản xuất nam châm đất hiếm ở Mỹ cao hơn so với ở Trung Quốc, một phần do chi phí lao động và nguyên liệu thô cao hơn. Ngoài ra, Mỹ cũng đang thiếu chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, điều này đòi hỏi cần có các chương trình đào tạo và thu hút nhân tài.

Một thách thức khác mà Mỹ phải đối mặt là khó khăn trong việc đảm bảo chuỗi cung ứng nguyên liệu. Đất hiếm là một nhóm các nguyên tố có trong tự nhiên với số lượng rất nhỏ và thường phân bố ở các khu vực khai thác mỏ cụ thể. Việc đảm bảo nguồn cung ổn định và giảm thiểu rủi ro về mặt cung ứng là điều cần thiết để phát triển một ngành công nghiệp đất hiếm bền vững.

Mặc dù vậy, cơ hội để Mỹ tái khẳng định vị thế của mình trong ngành công nghiệp chiến lược này vẫn còn rất lớn. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và sự tham gia của các công ty tư nhân, Mỹ có thể không chỉ giảm thiểu sự phụ thuộc vào Trung Quốc mà còn có thể trở thành một trong những trung tâm sản xuất nam châm đất hiếm hàng đầu thế giới.

Để thành công, chiến lược của Mỹ cần tập trung vào việc cải thiện công nghệ sản xuất, giảm chi phí sản xuất và phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, các công ty và các tổ chức nghiên cứu để tạo ra một chuỗi cung ứng đất hiếm bền vững và hiệu quả.

Nhìn chung, việc tái thiết ngành công nghiệp nam châm đất hiếm trong nước là một nhiệm vụ quan trọng và đầy thách thức. Tuy nhiên, với các bước đi quyết đoán và sự hợp tác giữa các bên liên quan, Mỹ có thể đạt được mục tiêu của mình và góp phần vào việc tạo ra một thị trường đất hiếm đa dạng và bền vững hơn trên toàn cầu.