Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, hứa hẹn xóa bỏ nhiều rào cản pháp lý cho dự án xây dựng.
Luật Xây dựng (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn khiến các doanh nghiệp xây dựng phải “bó tay” trước các quy định cũ. Đồng thời, bộ luật mới đưa ra những thách thức mới trong việc soạn thảo, quản lý hợp đồng và kiểm soát rủi ro pháp lý. Bài viết tổng hợp quan điểm của các chuyên gia, phân tích ba nhóm cải cách chính và đề xuất cách doanh nghiệp chuẩn bị cho môi trường pháp lý mới.
Ba nhóm cải cách trọng tâm
1. Đổi mới phương thức quản lý đầu tư
Theo ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), luật mới chia thành ba nhóm: nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư, đơn giản hoá thủ tục hành chính, và phân định rõ trách nhiệm các chủ thể. Đặc biệt, các dự án được phân loại rõ ràng theo hình thức (đầu tư công, PPP, kinh doanh) với quy trình quản lý riêng.
2. Đơn giản hoá thủ tục và điều kiện kinh doanh
Luật cho phép mở rộng nội dung thiết kế trong báo cáo nghiên cứu khả thi, giảm bớt các yêu cầu giấy phép cho các công trình nhỏ và cập nhật quy định cho các dự án chuyên ngành như công trình ngoài khơi hoặc hạ tầng hàng không. Ngoài ra, điều kiện năng lực của tổ chức được bỏ, còn cá nhân đánh giá dựa trên hồ sơ và kinh nghiệm, giảm thiểu nhu cầu sát hạch.
3. Cải cách quản lý chi phí và hợp đồng
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng, nhấn mạnh rằng chi phí đầu tư sẽ được tính dần theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng tính đủ” ngay từ đầu. Đồng thời, luật mới làm rõ hai nội dung quan trọng trong hợp đồng: sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản, đồng thời khẳng định nguyên tắc bảo đảm nghĩa vụ theo luật dân sự.
Kiểm soát rủi ro pháp lý trong môi trường mới
PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, cảnh báo rằng dù quyền tự chủ tăng, việc không nắm bắt kịp thời các quy định mới có thể làm tăng tranh chấp. Rủi ro pháp lý trong xây dựng thường xuất hiện ở các khâu: thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí và giải quyết tranh chấp.
Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, cho biết các vụ tranh chấp xây dựng chiếm tỷ trọng lớn trong danh sách tranh chấp của viện, phản ánh tính phức tạp và tiềm năng rủi ro cao của lĩnh vực này.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) chỉ ra rằng các vấn đề về điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành là nguồn gây tranh chấp phổ biến. Vì vậy, hợp đồng cần chi tiết về tiến độ, phương thức thanh toán và các biện pháp xử lý sự cố.
Hướng đi thực tiễn cho doanh nghiệp
- Thường xuyên cập nhật các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng sửa đổi.
- Đào tạo đội ngũ pháp lý và kỹ thuật về cách soạn thảo hợp đồng chuẩn, bao gồm điều khoản bất khả kháng và tiêu chuẩn hoàn thành.
- Áp dụng phần mềm quản lý dự án để tính toán chi phí theo từng giai đoạn, giảm thiểu sai lệch so với dự toán ban đầu.
- Tăng cường đối thoại với cơ quan quản lý để đồng bộ hiểu biết về các quy định mới.
Những bước chuẩn bị này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn tăng tính cạnh tranh của dự án trong môi trường đầu tư hiện đại.
